23/03/2019

Wanneer kan een koop-verkoopovereenkomst, door de overheid gesloten met miskenning van de mededingingsverplichting, op vraag van een derde vernietigd worden?

Het hof van beroep te Antwerpen vernietigt in een belangwekkend arrest van 25 februari 2019 een erfpachtovereenkomst, nadat eerder, eveneens op verzoek van een derde, de overheidsbeslissing tot sluiting van een efpachtovereenkomst door de Raad van State werd vernietigd. De redenering van het hof kan evenwel helemaal toegepast worden op een koop-verkoopovereenkomst. 

Het hof hecht veel belang aan het vernietigingsarrest van de Raad van State. In essentie kwam dit arrest erop neer dat overheidsgoederen niet zonder voorafgaande mededinging kunnen vermarkt worden.

Eerst herinnert het hof eraan dat krachtens artikel 1108 BW tot de geldigheid van een overeenkomst 4 voorwaarden zijn vereist, met name de toestemming van de partij die zich verbindt, de bekwaamheid om contracten aan te gaan, een bepaald voorwerp als inhoud van de verbintenis en de geoorloofde oorzaak van de verbintenis.

Vervolgens wordt de overeenkomst vernietigd wegens ongeoorloofde oorzaak (de artikelen 1131 en 1133 BW). Het hof overweegt:

'De oorzaak van de uit overeenkomst voortvloeiende verbintenissen bestaat uit de beweegredenen of de concrete motieven die de partijen of een van hen ertoe hebben bewogen de betrokken overeenkomst aan te gaan (vgl. Cass. 31 oktober 1952, RCJB 1953, 5). Enkel de essentiële beweegredenen voor de beslissing tot contracteren komen daarbij in aanmerking, niet de bijkomende of secundaire gevolgen (vgl. Cass. 23 juni 1977, RW 1977-78, 1996).

Van ongeoorloofdheid van de oorzaak van de uit de overeenkomst voortvloeiende verbintenissen is sprake wanneer één van de determinerende beweegredenen van de partijen, en op zichzelf beschouwd, strijdig is met de openbare orde en de goede zeden. Dat laatste is onder meer het geval wanneer een onwettige toestand door een van de partijen hoofdzakelijk wordt nagestreefd (vgl. Cass. 19 mei 2005, RW 2007-2008, 982). De onwettige toestand die door de partijen of één van hen wordt nagestreefd, is in principe een toestand die strijdig is met een rechtsregel van openbare orde of van dwingend recht. dat volgt uit artikel 6 BW dat luidt:

‘Aan de wetten die de openbare orde en de goede zeden betreffen, kan door bijzondere overeenkomsten geen afbreuk worden gedaan.

(...)

‘Met de appellanten, daarin reeds gevolgd door de eerste rechter, is ook dit hof van oordeel dat de miskende beginselen waarvan sprake in het hierboven geciteerde arrest van de Raad van State, de openbare orde raken. De beginselen vormen een juridische grondslag van de morele orde die zich opdringt aan de overheid in haar betrekkingen met de rechtssubjecten. Zij betreffen de grondvesten van de maatschappelijke ordening.

Anders dan de eerste rechter en met de appellanten is dit hof verder van oordeel dat de miskenning van de gezegde beginselen van openbare orde [=de miskenning van de mededingingsplicht]  hier één van de determinerende beweegredenen van de eerste geïntimeerde is geweest om de litigieuze erfpachtovereenkomst met de andere geïntimeerde tot stand te brengen. Met die erfpachtovereenkomst werd een met die beginselen en dus met de openbare orde strijdige toestand door de eerste geïntimeerde hoofdzakelijk nagestreefd. Die overeenkomst was het middel om de onwettige toestand te bereiken. Hoofdzakelijke bedoeling van de eerste geïntimeerde was immers duidelijk met de andere geïntimeerde een overeenkomst te sluiten over het verwerven van zakelijke rechten zonder dat de noodzakelijk transparante procedure werd gevolgd

Overeenkomsten met een ongeoorloofde oorzaak zijn absoluut nietig (vgl. o.a. Cass. 15 februari 2016, AR C.14.0448.F). De nietigverklaring ervan kan worden gevorderd door iedere belanghebbende, dus ook door derden die vreemd zijn aan die overeenkomsten, zoals hier de appellanten ten aanzien van de litigieuze erfpachtovereenkomst. Van rechtsmisbruik is geen sprake.

Referentie: Antwerpen, 25 februari 2019, nr. 2019/1796 (rolnr. 2016/AR/2154), ng. (pub504436).

Gepost door Dirk Van Heuven

Blog Lokale Besturen, Overheidscontracten
Tags Dirk Van Heuven, Overheidscontracten, Vastgoed
Stel hier je vraag bij dit blogbericht
13/10/2017

Geen schadevergoedingsaanspraak in overheidsopdrachten mogelijk zonder voorafgaande procedure voor de Raad van State?

Zeer kort geleden hebben wij verwezen naar een uitspraak van het hof van beroep te Brussel van 12 september 2017 waarin wordt gesteld dat de omstandigheid dat eiseres geen beroep tot nietigverklaring voor de Raad van State instelde geen beletsel vormt om de illegaliteit van een gunningsbeslissing in overheidsopdrachten voor de burgerlijke rechter in te roepen in het kader van een schadeaanspraak.

De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Dendermonde, denkt er in een vonnis van 16 juli 2017 anders over. Onder verwijzing naar de Europese regelgeving wordt gesteld dat het louter toekennen van een schadevergoeding in het kader van een rechtsbeschermingsrichtlijn geen doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sanctie is, en dit omdat de aanbestedende overheid er niet wordt toe aangezet alsnog de selectiebeslissing of de gunningsbeslissing in te trekken en een nieuwe beslissing te nemen'. De Belgische overheidsopdrachtenwet zo interpreteren dat het zou toelaten dat een belanghebbende een vordering tot schadevergoeding instelt en hoewel hij geen schorsings- en/of vernietigingsberoep heeft aangetekend bij de Raad van State, zou, aldus de rechter, ‘dan ook niet toelaten om het door de rechtsberschermingsrichtlijn beoogde doel te bereiken, met name het voorzien in doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sancties'.

De rechter beslist dan ook dat ‘geen schadevergoedingsprocedure kan ingeleid worden dan nadat voorafgaandelijk de Raad van State of in uitzonderlijke omstandigheden: de burgerlijke rechter in een schorsings- en vernietigingsberoep, wanneer de overheidsopdracht niet van een overheid in de zin van artikel 14 RvS-wet uitgaat’.

Zonder een voorafgaandelijk schorsings- en vernietigingsberoep gaat de rechter uit van de ‘formele onaantastbaarheid’ van de gunningsbeslissing. Het staat, aldus nog steeds de Dendermondse rechter, niet vast dat artikel 159 GW toelaat a posteriori sancties op te leggen.

Benieuwd of deze uitspraak in graad van beroep kan standhouden…

Referentie: Rb. Dendermonde 16 juli 2017, AR 14/2006/A, ng. (ADM999205)

Gepost door Dirk Van Heuven

Blog Overheidscontracten
Tags Dirk Van Heuven, Overheidsaansprakelijkheid, Overheidscontracten, Schadevergoeding overheidsopdrachten
Stel hier je vraag bij dit blogbericht
21/09/2017

Dirk Van Heuven schrijft artikel ‘Aanbestedende overheid in moeilijkheden – Hoe concreet te handelen bij (dreigend) faillissement van je opdrachtnemer?’ (in C. De Koninck e.a., Jaarboek Overheidsopdrachten 2016-2017, EBP, 1139-1154)

Dirk Van Heuven en Dorien Geeroms hebben in het nieuwe Jaarboek Overheidsopdrachten een artikel gepubliceerd over de moeilijke situatie waarin een opdrachtgevend bestuur terechtkomt indien de opdrachtnemer in staat van faillissement wordt verklaard (of in WCO terechtkomt). De verschillende juridische mogelijkheden om te handelen worden toegelicht en er worden praktische tips gegeven aan de lezers. Het is over deze materie dat Dirk zal spreken op de National Tender Day van 26 oktober.

Blog Publius Nieuws
Tags Dirk Van Heuven, Overheidscontracten
Stel hier je vraag bij dit blogbericht
Tags